Vừa tròn 18 tuổi- cái tuổi đẹp nhất trong đời người con gái, Y Phương đã tình nguyện đến với những bệnh nhân phong để rồi gắn bó cả cuộc đời với họ bằng tâm niệm: Dâng trọn cuộc đời cho những cảnh đời đau khổ…   

...Những dãy nhà tuổi gần thế kỷ đã được quét sơn và thay tôn mới. Đường ngõ cũng đã bê tông. Quang cảnh làng phong Đak Tia (TP. Kon Tum, tỉnh Kon Tum) giờ trông cứ na ná như một khu tập thể thời bao cấp, dù vậy bước chân tôi vẫn cứ chờn chợn. Những hàng dừa nước già khấc ủ rũ, những cây rừng thâm u từ thuở lập làng cứ gợn lên một cảm giác sợ hãi mơ hồ… Xơ Y Phương đã bỏ tôi một quãng xa. Bước chân của người phụ nữ đã hơn 70 tuổi vẫn cứ thoăn thoắt như hơn 50 năm qua bà đã âm thầm mang niềm hy vọng sống cho những thân phận ở làng “cùi” này.

Ngày của muôn ngày…

Xơ Y Phương đang tiếp tế cho một bệnh nhân phong. Ảnh: Đức Phương

Dừng bước trước một căn nhà, xơ Y Phương trao cho đứa nhỏ chiếc bánh mì, nói câu gì đó rồi lại cắm cúi bước. Chúng tôi sải chân theo vừa kịp lúc bà dừng lại trước một căn phòng khác. Nghe tiếng gọi, một cái đầu bờm xờm ló ra ô cửa. Vừa dợm bước vào phòng, chân tôi đã khựng lại: Trước mặt tôi là một hình nhân teo tóp trong chiếc áo thùng thình không cúc. Đưa hai chân đã cụt gần hết ngón ra trước, ông đu người trên đôi tay ngẳng nghiu như ống tre hong khói lết đi. Gật đầu đáp lễ nụ cười khô héo trơ lợi xám ngoét, tôi rùng mình bởi ý nghĩ rằng đây là sự biểu hiện của phần người duy nhất.

Chẳng để ý gì đến thái độ của chúng tôi, xơ Phương nhanh nhẹn bày đồ nghề và bắt tay vào việc. Cuộn băng đen xỉn những máu mủ dính bết, cong rộp như tấm mo cau vừa được cắt rời. Vẫn bình thản, xơ Phương dùng ôxy già lau rửa vết loét cẩn thận rồi đắp gạc băng lại. “Đây là ông Bêl, năm nay đã 90 tuổi; vào trại phong từ lúc còn thanh niên, vợ con không có mà cũng chẳng biết quê quán  đâu nữa”- xơ Phương giới thiệu vắn tắt, trao cho ông lão hai chiếc bánh mì, buông một câu đùa rồi ra hiệu cho chúng tôi đi.

Mãi đến xế trưa, xơ Phương mới xong việc rửa ráy, băng bó vết thương cho 9 con người khốn khổ. Cái lạ là mang trong mình căn bệnh đau đớn tột cùng thế, cô đơn cùng cực thế mà ai cũng đã tám, chín mươi tuổi cả. Thậm chí như ông Mơl đã sang tuổi 100. Điều gì đã cho họ ngọn lửa sống bền bỉ vậy?

Quên cả phận mình

Mới được bốn mùa rẫy, đứng còn thấp hơn chiếc gùi, cô bé Y Phương đã mồ côi mẹ. Cha đi lấy vợ khác, bà nội sức chỉ đủ leo lên mấy bậc cầu thang cũng phải đem đứa cháu mất mẹ về nuôi. Trong một dịp xuống làng làm việc thiện, các xơ ở nhà thờ Kon Tum thấy cảnh tội nghiệp đã mang Phương về. Cuộc sống của cô bé đóng khung trong bốn bức tường nhà dòng cho tới năm 16 tuổi thì được nhà thờ gửi sang Đà Lạt học y tá.

Người ta không thể chọn thời để sinh ra đã đành, hướng đi của cuộc đời đôi khi cũng như tiền định. Sau 2 năm trở về Kon Tum, Y Phương cứ nghĩ rằng mình sẽ được vào làm ở một bệnh viện nào đó, hay chí ít thì cũng được trở về làng với một cuộc sống bình thường… Làng phong Đak Tia đã có từ lâu nhưng thầy thuốc đến lúc này vẫn chưa có. Đak Tia như một ốc đảo rùng rợn, chỉ đi ngang qua cũng đã là nỗi kinh khiếp của nhiều người. Biết vậy nên các xơ chỉ lấy tinh thần tự nguyện chứ không ép. Sự tò mò bởi những chuyện dị kỳ bấy lâu nghe được lại thêm chút hiếu thắng của tuổi trẻ, Y Phương nhận lời.

…Lối vào làng lút cỏ đuôi chồn. Mươi dãy nhà thấp lè tè đen kịt một màu khói bếp. Những khuôn mặt cũng nhuốm màu khói bếp tò mò nhìn người lạ không tỏ rõ cảm xúc gì. Tụ về Đak Tia có hơn 900 con bệnh đủ thành phần dân tộc của 5 tỉnh Tây Nguyên. Dường như không còn tuổi, không còn ý niệm thời gian trên những khuôn mặt võ vàng, tóc cợp vành tai.  Sáng, họ lết mình lên rẫy, tối lại lê tấm thân như được lôi lên từ đất trở về căn nhà lụp xụp, chập chờn ánh đèn cầy như đốm lửa ma trơi.  Âm thanh cuộc sống có chăng là tiếng rên rỉ, tiếng thở than số phận. Niềm vui duy nhất của họ có chăng chỉ là đôi bữa rượu mừng cho những cuộc đời còn đủ sức tìm đến nhau như một lẽ tự nhiên của sự sinh tồn. Thế nhưng ngay cả với niềm vui hiếm hoi đó thì ám khí của sự chết chóc vẫn cứ  lởn vởn. Thời gian đầu, nỗi ám ảnh khiến nhiều đêm Y Phương không thể nào chợp mắt. Đã có lúc Y Phương tự trách mình quá nông nổi. Nhưng rồi những cú sốc theo thời gian cũng dịu dần. Tâm hồn đa cảm của Y Phương lắng lại sự thương xót… Họ- những con người như đã lĩnh án tử hình của bệnh tật. Nếu mình cũng quay lưng nốt thì còn ai dám đến với họ. Ai sẽ cho họ chút tình người để vơi đi nỗi đau lê thê bất tận trong cuộc đời này? Sau nhiều đêm dằn vặt suy nghĩ, Y Phương quyết định sẽ ở lại với họ, sẻ chia nỗi đau của họ bằng cả tấm lòng.

Phút thanh bình ở làng phong. Ảnh: Đức Phương

Sáng, Y Phương theo mọi người lên rẫy cho đến nhọ mặt người mới trở về nhà. Xong bữa cơm đơn giản là xách túi đi ngay. Những năm đó, thuốc đặc trị còn chưa có. Bệnh nhân phong chỉ có cách là uống kháng sinh để chống nhiễm trùng. Dưới ánh đèn cầy chập chờn, Y Phương một mình làm tất cả- từ cho thuốc đến băng bó, lau rửa vết thương... Thường là quá nửa đêm Y Phương mới về tới nhà. Thế nhưng cũng rất hiếm khi được yên với giấc ngủ chập chờn, đầy mộng mị bởi những tiếng gọi cửa bất chợt trong đêm. Cuộc sống căng cứng, chật ních bởi những công việc khôn cùng, những lo toan khôn cùng ấy đã khiến Y Phương có cảm giác không có thời gian, không có tuổi tác đi qua đời mình. Cho mãi đến khi nhận quyết định Nhà nước cho nghỉ hưu mới chợt bùi ngùi nhìn lại những năm tháng đã vèo qua… 

“Một cõi đi về” 

Tôi tần ngần trước căn nhà xơ Y Phương tá túc đã hơn nửa thế kỷ. Nó chỉ rộng chừng 20 m2. Mái tôn thấp tè hoen gỉ. Từng mảng tường long vôi vữa. Đồ đạc đáng giá nhất chỉ là một chiếc ti vi cũ kỹ. Cái không gian tranh tối tranh sáng khiến tôi lại chập chờn cảm giác mới qua.

Nghỉ hưu đã hơn 10 năm nay nhưng xơ Y Phương vẫn giữ nguyên lịch trình như thuở còn sức vóc: Sáng thăm bệnh, băng rửa vết thương, vệ sinh cho những bệnh nhân nặng; chiều tăng gia sản xuất. Khác chăng là công việc không quá nặng nề gấp gáp bởi Đak Tia bây giờ đã có cơ sở chữa bệnh khá quy mô ngay ở đầu làng. Thời gian rảnh ấy xơ Phương dành cho công việc cứu trợ. Mặc dù đã có chế độ trợ cấp của Nhà nước nhưng dân làng phong vẫn còn nhiều hộ đói, nhất là những người độc thân, già cả. Chẳng thể nào nhớ hết những địa chỉ xơ Phương đến vận động từ thiện. Nhiều lần xơ vào tận TP. Hồ Chí Minh xin các tổ chức, cá nhân hảo tâm giúp đỡ. Về phần mình, thu nhập từ 5 sào rẫy và đồng lương hưu hơn 1 triệu đồng, xơ cố sống dè sẻn để giúp đỡ bệnh nhân. Những người nhập viện chưa kịp làm thủ tục, xơ đưa họ về nhà ăn nghỉ. Năm kia dành dụm mua được một con bò cái, xơ cũng mang cho mấy hộ nghèo nhất luân chuyển nhau nuôi lấy vốn… “Thấy vậy mà mình chăn nuôi mát tay lắm nhé. Có những lúc bán gà được đến năm- sáu trăm ngàn đồng. Cũng chỉ dành lại “tái đầu tư sản xuất” một ít, còn thì đem cứu trợ bệnh nhân”.

Câu chuyện giữa chừng thì một cô bé xinh xắn bước vào vòng tay chào khách. Mắt xơ Phương như sáng lên: “Con nuôi tôi đấy. Hy vọng đây là “đứa út”. Thấy chúng tôi ngẩn ra không hiểu, xơ Phương cười: “Tôi “có con” từ những năm mới ngoài 20 tuổi kia. Đầu tiên là Y Phanh. Vợ chết, dù đã có 9 đứa con nhưng cha cháu vẫn đi bước nữa. Y Phanh bấy giờ mới 3 tuổi. Thấy dì ghẻ hắt hủi tội nghiệp, tôi xin về nuôi. Mới được ít lâu, cha nó lại mang con Y Phân, em kế mới hơn 1 tuổi nhờ nuôi tiếp. Kiếm cái nuôi mình đã chật vật, nay thêm một lúc hai đứa trẻ nheo nhóc, công việc thì bề bộn, có lúc tưởng đã phải đem cho trại mồ côi. Nhưng rồi nghĩ thương chúng nó lại cố bươn chải. Cái tin tôi nhận con nuôi lan ra. Những nhà khó, gia cảnh éo le lần lượt mang con đến… Cả thảy 6 đứa. Chúng đã trưởng thành bằng hạt gạo, củ mì làm ra từ chính đôi tay của mẹ nuôi…”.

Thêm một khoảng sáng trong tâm hồn của con nguời nhân hậu chợt biết. Đang định gợi thêm chuyện thì tiếng chuông điện thoại cầm tay bỗng reo vang. Xơ Phương cầm nghe rồi tần ngần nói với chúng tôi: Chẳng mấy khi các bạn đến nhà, vậy mà bỗng dưng lại có một ca đẻ.  Xơ Phương quày quả khoác túi thuốc lên vai vừa nói như phân trần: “Có bác sĩ đó nhưng họ cứ kêu mình cho bằng được. Có lẽ họ tin vào sự “mát tay” là có thật. Người mẹ này là thế hệ thứ ba mà mình hộ sinh ở làng này” .

Chúng tôi nhường lối cho xơ Phương đi trước. Nhìn dáng dấp vẫn nhanh nhẹn, bước chân vẫn thoăn thoắt của bà lão đã hơn tuổi 70, tôi có cảm giác đang bước theo một nhân vật cổ tích hiển hiện giữa đời…    

Ngọc Tấn- Đức Phương