Bước chân về hướng mặt trời…
Cập nhật lúc 09:16, Chủ Nhật, 25/07/2010 (GMT+7)
“Quá khứ đối với những người được chế độ cũ nuôi dưỡng chẳng dễ gì gột rửa. Mình không tìm cách tẩy xóa mà đứng trên nó để tìm ra lẽ phải, làm nên việc có ích cho đời…”. Lời mở đầu câu chuyện của Ksor Man với tôi nghe phảng phất như một triết lý. Và sự thật nó đã trở thành triết lý sống của cuộc đời ông…
Tháng 3 năm 1975…
Con lộ 7 hoang tàn bỗng chốc trở thành dòng thác hỗn mang. Rùng rùng xe pháo, rùng rùng những thác lính như đàn kiến khổng lồ cuống cuồng trong chảo nóng… Gần hai chục năm trời, qua đủ “vùng chiến thuật”- cả mùa hè đỏ lửa năm 1972 ở Quảng Trị, tôi cũng chưa bao giờ thấy cảnh tháo chạy quân hồi vô phèng thế này… Một linh cảm mách bảo tôi tốt nhất là hãy nhanh chân chuồn khỏi đám hỗn quân hỗn quan này…
Bao năm bị cầm tù trong ấp chiến lược, buôn Broăi giờ như chim được sổ lồng. Thấy tôi ai cũng xúm lại hỏi thăm. Tình cảm bà con khiến tôi muốn ứa nước mắt… Broăi là quê vợ chứ tôi vốn ở Ma Đrak (tỉnh Đak Lak). Dấn thân vào con đường đánh mướn, với tôi kể cũng như là một sự tình cờ… Năm lên 10 tuổi thì cha mất, gia cảnh khó khăn, tôi xin vào Trường Thiếu sinh quân của Pháp. Coi những đối tượng như tôi công cụ của “Nước mẹ”, họ nuôi dưỡng đến hết bậc phổ thông. Năm 1953, tôi được đưa vào Thủ Đức đào tạo sĩ quan Pháp, ra trường đóng lon thiếu úy…
 |
| Cụ Ksor Man với những thành tích của mình. Ảnh: Ngọc Tấn |
Ksor Man ngừng kể, tiếp thêm rượu vào ly cho khách. Tôi mời thuốc nhưng ông từ chối: “Tôi không rượu, không thuốc lá; cà phê cũng không. Nhờ bỏ qua mấy thứ đó mà tránh được sự sa chân vào trụy lạc như đám sĩ quan Cộng hòa…”.
Ksor Man ra trình diện và xin được đi cải tạo đầu tiên. Ý nghĩ ban đầu chỉ là để thoát khỏi sự mặc cảm, được yên ổn mà làm ăn. Cứ đinh ninh sẽ bị Cách mạng bắt lao động khổ sai để trả thù, nào ngờ trại chỉ bố trí cho ông lao động vừa đủ, thời gian chủ yếu là lo truyền đạt tính năng, cách sử dụng các loại pháo Mỹ cho bộ đội. “Không phải số phận mình may mắn, đó là bản chất nhân đạo của chế độ này”. Một niềm tin bừng sáng, Ksor Man biết ngã rẽ cuộc đời mình đã bắt đầu từ đây…
Một đêm đã khuya, Ksor Man chợt nghe vách phòng mình rung động. Chưa kịp định thần, hai bóng đen đã sán vào ông. Một giọng cất lên nửa dụ dỗ nửa đe dọa: “Chúng tao là FULRO đây. Mày là sĩ quan, hãy theo anh em lấy lại Tây Nguyên cho người Thượng. Chúng tao đã có bản đồ, mày đưa anh em đến Campuchia, chỉ huy sẽ đãi ngộ mày xứng đáng. Nếu báo quản trại, điều gì sẽ đến chắc mày biết”.
Ksor Man ngẩn người. Thì ra trong đám cải tạo ở đây có cả bọn FULRO… “Chúng mày định làm loạn mà bản đồ cũng không biết đọc thì làm nên trò gì. Tao đã đến được con đường sống, chúng mày lại định dắt tao trở lại con đường chết hay sao”. Thấy Ksor Man im lặng, đoán là ông đang suy nghĩ, đêm sau chúng lại lẻn sang. Bất ngờ một tiếng quát “cút đi” của Ksor Man rung động cả vách. Cả hai tên hốt hoảng rút về phòng…
Kết thúc thời gian học tập cải tạo, đêm tháng 5 ngằn ngặt những tầng sao. Màn đêm như một cánh bướm đen chập chờn trong cơn gió vờn rất mỏng. Một đêm tháng 5 bình thường như mọi đêm tháng 5 đi qua trong đời, vậy mà lần đầu tiên tôi mới nhận ra vẻ đẹp thanh bình của nó. “Vĩnh viễn từ đây ta là con người tự do”- tôi muốn hét to lên cho thỏa nỗi rạo rực đang trào lên trong lồng ngực…
Việc “Cách mạng” đầu tiên Ksor Man được giao là làm Tập đoàn trưởng. Khi cơ chế bao cấp xóa bỏ, ông được xã giao làm Công an thôn. Chuyển từ “kinh tế sang an ninh- quốc phòng” như bà con nói vui, không ngờ chỉ một thời đoạn mà có lẽ phải đến tận cuối đời- nhất là khi ông gánh thêm công tác Mặt trận- dù “chính danh” thì ông là Chủ tịch Hội Người cao tuổi Ia Broăi đã hơn 10 năm nay…
- Thì có biết bao chuyện đáng nhớ, đáng kể với gần hai chục năm gánh cái việc khó khăn ấy- Ksor Man mỉm cười ý nhị. Dẫu sao thì điều đáng nói vẫn là quãng thời gian 2001-2004 khi Tây Nguyên xảy ra sự kiện bạo loạn mang màu sắc chính trị. Bởi Ia Broăi là quê, mẹ và các em y đang sống ở đây, Ksor Kơk và đám tay chân muốn dựng lên một “điển hình” trong trò quấy rối. Chẳng riêng những người trong gia đình Kơk, không ít người nhẹ dạ cũng mắc lừa. Hàng tháng trời, gần như không đêm nào Ksor Man được yên giấc. Đầu đêm thì cùng cán bộ phát động quần chúng. Giữa đêm cầm loa men theo sông Ba phát lời kêu gọi những người lẩn trốn trở về… Lời lẽ của Ksor Man đầy sức thuyết phục. Những người nông nổi lần lượt tự giác ra kiểm điểm trước dân làng. Sức thuyết phục của Ksor Man càng tăng khi Ksor Nhơk- em trai Kơk cũng tự giác từ bỏ con đường lầm lạc.
Buôn Broăi tiếng là quê Ksor Kơk trở lại bình yên nhất xã. Ảo vọng của đám phản động thành thất vọng. Điều này đã khiến nhiều nhà “nhân quyền” đến Ia Broăi để tìm hiểu. Cuộc gặp giữa Ksor Man với các “nhà” ấy hãy còn lưu trong bà con buôn Broăi như một câu chuyện đầy thú vị… Họ tìm đến nhà ông vào một buổi chiều (ý để ông tự do bày tỏ chính kiến?). Câu mở đầu của một vị “Ông có đất để sống không?”. Ksor Man mỉm cười thủng thẳng hỏi lại: “Các vị đến nhà tôi bằng phương tiện gì?”. Hơi ngạc nhiên nhưng một vị cũng đáp: “Chúng tôi đi máy bay đến Pleiku rồi đến nhà ông bằng ô tô”- “Như vậy là để đến được nhà tôi, các vị phải qua cầu, qua đường. Tất cả đều là của chúng tôi, nhưng Nhà nước lại bỏ tiền ra làm đấy! Trước năm 1975 cảnh sống của dân chúng ở đây thế nào, xin các vị cho một phép so sánh”?
Lờ đi sự lúng túng của họ, ông tiếp: “Các vị đang ngồi trong nhà tôi đây, không có đất thì nhà tôi đứng vào đâu? Mà vườn lại còn rất rộng nữa phải không? Nói thêm để các vị hay, tôi còn 3 ha đất lúa hai vụ nữa. Năm vừa rồi phải bỏ hoang 8 sào vì không đủ sức làm”. Cứng cựa, vị kia “lật bài”: “Ông Kơk làm như vậy, đồng bào ông có hưởng ứng không?”- “Ông Kơk là kẻ ngồi mát ăn bát vàng. Ông ta lợi dụng sự thiếu hiểu biết, nhẹ dạ của một số người để nhằm mưu lợi riêng cho mình thôi. Nếu ông Kơk về đây, tôi tin chắc đồng bào tôi không những không ai hưởng ứng mà còn xử ông ta tội gây nên cảnh con mất cha, vợ mất chồng, gia đình ly tán”. Vị kia dường như đã quá “nóng” ngắt lời: “Ông có nhân quyền không?”. Ksor Man cười to: “Ông đã nghe lúc đầu rồi đấy: Tôi có đất, có nhà, có Nhà nước quan tâm. Nãy giờ ngồi nói chuyện với các ông thoải mái mà đâu có ai đi kèm theo dõi. Như thế chưa phải là nhân quyền sao?”. Bà con trong buôn ngồi hóng chuyện nghe vậy khoái chí vỗ tay khiến hai vị đỏ mặt tháo lui…
…Trò lừa mị nhạt phèo của bọn FULRO lưu vong giờ đã lùi vào quá khứ. Song nói như vậy không có nghĩa là chúng đã từ bỏ dã tâm. Và cuộc sống thường nhật thì có bao giờ hết những sự khúc mắc, xung đột… Chuyện lớn chẳng kể, chí như là việc lùi cái bờ rào cho rộng đường, tưới nước giành nhau, vợ chồng cãi lộn, nghi chiếc đồng hồ đo điện chạy sai… bà con cũng đến kêu ông… Gánh cái “chức”: Chủ tịch Hội Người cao tuổi xã, Ủy viên Ủy ban MTTQ huyện Ia Pa nhưng đời sống thường nhật không phải lúc nào cũng dễ thở. Điều khiến tôi ngạc nhiên là vợ chồng ông còn làm cả 1 ha lúa nước hai vụ. Việc nhà, việc công tít mù thế, đã sắp vào “bát thập” mà trông ông vẫn còn tráng kiện lắm! Ông cười “Con người ta một khi cảm nhận được cuộc sống có ý nghĩa thì tuổi già đến chậm”. Chỉ tay vào những bằng khen của Thủ tướng Chính phủ, Ủy ban Dân tộc, Bộ Công an treo trang trọng giữa nhà, ông thêm: Và cũng nhờ những phần thưởng này nữa!
…Ksor Man cất tiếng cười sảng khoái. Hoàng hôn yên tĩnh. Vòm cây vú sữa trước hiên nhà ông tiếng ve ngân trong vắt…
Ngọc Tấn
.